Có một cựu chiến binh Mỹ đã từng tham gia chiến tranh Việt Nam, rồi trở nên yêu mến đất nước và con người Việt Nam. Sau khi trở về, ông trở thành Sứ giả hòa bình nối liền hai dân tộc. Đó là Kevin Bowen, nhà văn, nhà thơ Mỹ, người vừa được vinh danh tại lễ trao giải Phan Chu Trinh tháng 3/2011.
Cựu chiến binh thành nhà thơ phản chiến
Trong những năm tháng chiến tranh, chàng trai người Mỹ Kevin Bowen tới Việt Nam trong nghĩa vụ quân dịch trong Sư đoàn Kỵ binh trên không số 1 ở Việt Nam từ 1986-1969. Ông đóng quân ở Núi Bà Đen, Tây Ninh rồi trở về Mỹ. Một năm trải nghiệm những đau thương, mất mát cùng nỗi sợ hãi của chiến tranh, Kevin Bowen hiểu được mức độ tàn khốc của cuộc chiến. Sau khi từ chiến trường Việt Nam trở về, ông theo học tại trường Đại học Massachusetts. Ông từng được nhận học bổng Danforth và Fulbright. Trong những ngày nghỉ, ông đi bán trái cây. Năm 1972, Kevin Bowen gom toàn bộ tiền bán trái cây đi Paris để chờ đợi kết quả của hội nghị Paris về hòa bình ở Việt Nam. Nhưng kết quả của Hội nghị Paris đã làm ông thất vọng. Người Mỹ vẫn can thiệp vào cuộc chiến tranh ấy và nước Việt Nam vẫn bị chia cắt. Ông trở về Boston và tốt nghiệp Đại học Massachusetts năm 1973. Kevin Bowen bắt đầu sáng tác thơ về cuộc chiến tranh mà ông đã tham gia và đã phản chiến.
Năm tháng trôi qua, cựu chiến binh Kevin Bowen trở thành nhà thơ, giáo sư văn chương, có bằng tiến sĩ tại Suny Buffalo và sau đó tiếp tục làm công tác nghiên cứu tại đại học New College, Oxford. Giáo sư Kevin Bowen đã giảng dạy nhiều khóa học sáng tác văn học cho các sinh viên Mỹ. Qua các khóa học đó, Kevin Bowen đã dạy sinh viên viết về chiến tranh, và văn học chiến tranh Việt Nam.
Nhà thơ Kevin Bowen còn là dịch giả, giám đốc trung tâm William Joiner – Nghiên cứu về Chiến tranh và Hậu quả xã hội, thuộc Đại học Massachusetts, Boston, Mỹ. Ông tập hợp nhiều nhà văn nhà thơ danh giá của nước Mỹ trong đó đặc biệt có Grace Paley. Bà được mệnh danh là Bà mẹ của Phong trào phản chiến của Mỹ. Những ngày đầu cuộc chiến tranh do chính phủ Mỹ tiến hành ở Việt Nam, Grace đã một mình cầm một tấm biểu ngữ chống chiến tranh đứng ở một ngã tư đường. Chỉ một năm sau, hàng chục nghìn người Mỹ đã đứng bên bà chống lại cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam. Bà là người đã đến Hà Nội để đón ba tù binh phi công Mỹ đầu tiên được thả và nói cho những “cậu bé” Mỹ ấy về Việt Nam và về sự sai lầm của Chính phủ Mỹ trong cuộc chiến tranh này. Rất nhiều người danh tiếng của nước Mỹ đã ủng hộ Kevin bởi họ nhận ra nhân cách và tình yêu con người của ông.
Bắc nhịp cầu văn hóa cho sự hòa giải
Kể từ năm 1987, khi quan hệ Việt – Mỹ còn chưa được bình thường hóa, Kevin Bowen trở lại Việt Nam nhiều lần để giao lưu văn hóa, giáo dục, và nhân đạo… ông như một sứ giả hòa bình góp phần giúp cho sự hòa giải và kết nối hai dân tộc Việt – Mỹ. Năm 1991, Kevin Bowen đã dẫn đầu một đoàn nhà văn cựu chiến binh Mỹ đến Hà Nội để tham gia cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa các nhà văn cựu binh Mỹ và nhà văn cựu binh Việt Nam. Đấy là một bước ngoặt rất quan trọng trong quan hệ không chính thức giữa Mỹ và Việt Nam mà rất ít người để ý. Giáo sư Kevin Bowen đến Hà Nội trước để chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ quan trọng này. Chính phủ Việt Nam đã cho phép cuộc gặp gỡ lịch sử giữa các nhà văn hai nước được tiến hành ở khu nghỉ Quảng Bá. Nhà văn của hai phía đã gặp nhau và chủ đề chính là họ nói về tương lai của dân tộc. Một tương lai mà mọi dân tộc sớm hay muộn phải đi đến. Đó là tương lai của hòa bình, độc lập, dân chủ và phồn vinh.
Sau đó, Giáo sư Kevin chính là người đã đưa các nhà văn Việt Nam đầu tiên đến Mỹ, khi mọi chuyện còn đang rất khó khăn. Lê Lựu là nhà văn đầu tiên Việt Nam sang Mỹ. Rồi sau Lê Lựu là các nhà văn, nhà thơ Việt Nam khác.
Cùng với các nhà văn nhà thơ Việt Nam là những tác phẩm văn học Việt Nam bắt đầu được giới thiệu ở Mỹ. Kevin và Trung tâm William Joiner của ông đã làm những việc đó. Với thông điệp về văn hóa, về khát vọng hòa bình và lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam thông qua các nhà văn nhà thơ và những tác phẩm văn học, người Mỹ bắt đầu nhìn thấy một Việt Nam khác ngoài một Việt Nam của những cuộc chiến tranh liên miên. Kevin Bowen là một trong bốn dịch giả đã dịch cuốn tiểu thuyết “Thời xa vắng” của nhà văn Lê Lựu sang tiếng Anh để giới thiệu ở Mỹ. “Chúng tôi đã học được rất nhiều khi cùng nhau đánh vật với từng dòng của cuốn sách đó, cố truyền đạt trung thực nhất những gì Lê Lựu đã mô tả, từ trời, đất, cuộc sống thành phố, nông thôn, rồi cuộc chiến, và cả những lối chơi chữ, tính hóm hỉnh và chất nồng ấm trong giọng văn của anh ấy”, Giáo sư Kevin Bowen nhớ lại.
Ông cũng trở lại thăm chiến trường xưa ở Việt Nam, thức trắng đêm trong rừng Thượng Đức nghe tiếng côn trùng kêu rỉ rả khắp nơi, và để an tâm sống nốt quãng đời còn lại. Những năm gần đây, mỗi lần đến Việt Nam ông lại dành một ngày vào Hà Đông chơi với một vài người bạn. Giáo sư Kevin Bowen chơi nhạc, nghe hát chèo, xem rối nước, đọc và bàn luận về thơ ca. Ông là người mê thổi sáo và thích thổi những bài dân ca Việt nam. Đối với nhiều người, Kevin đã không khác gì một người Việt. Những chuyến đi khiến Kevin Bowen càng thêm yêu mến đất nước, con người Việt Nam, và làm chất liệu cho những bài thơ của ông. Kevin Bowen đã trở thành một nhà thơ tài năng và nhân bản, một dịch giả quan trọng về văn học Việt Nam ở Mỹ.
“Khúc hát thành Cổ Loa” chan chứa hồn Việt
Tháng 3/2011, Giáo sư Kevin Bowen cùng vợ, bà Leslie Bowen và cô con gái LiLy Bowen, đã có chuyến thăm Hà Nội và cho ra mắt tập thơ “Khúc hát thành Cổ Loa” và giao lưu với bạn đọc. Hầu hết các bài thơ trong tập thơ là viết về Việt Nam như Thành Cổ Loa, trà sen, đêm rằm trung thu ở Hà Nội, về sông Hương… Tất cả đều mang đậm hơi thở Việt Nam. Tới dự đêm thơ của Kevin Bowen có rất nhiều những nhà văn nhà thơ Việt Nam như: Hữu Thỉnh – Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, Nguyễn Quang Thiều, Trần Quang Quý, Lê Lựu, Chu Lai, Văn Giá… và rất nhiều nhà báo, sinh viên, công chúng yêu thơ. Lễ ra mắt tập thơ mới “Khúc hát thành Cổ Loa” của nhà thơ Mỹ Kevin Bowen trong không khí vô cùng ấm áp và trang trọng.
Phát biểu tại lễ ra mắt tập thơ “Khúc hát thành Cổ Loa”, nhà thơ Kevin Bowen xúc động nói: “những người lính Mỹ đã từng nói với nhau, chúng tôi đánh mất tuổi thanh xuân của mình ở Việt Nam. Khi trở lại Việt Nam để tìm hiểu kỹ hơn dân tộc đã một thời là kẻ thù, chúng tôi từ ngạc nhiên đến yêu mến khâm phục. Từ yêu mến, chúng tôi tìm lại được tuổi thanh xuân đã mất. Vì tình yêu và thi ca chính là tuổi xuân của hết thảy con người. Nhà thơ Hữu Thỉnh nói đây là tập thơ đầu tiên của tôi được xuất bản ở Việt Nam thế nhưng riêng tôi, tôi coi đây cũng như là lần xuất bản lần đầu tiên thơ mình trên thế giới này”.
Giải thưởng Phan Chu Trinh và con đường phía trước
Cũng trong dịp trở lại Việt Nam lần này, Giáo sư Kevin Bowen đã được vinh danh bằng giải thưởng Phan Chu Trinh vì những cố gắng không mệt mỏi cho công cuộc hòa giải, kéo gần hai nền văn hóa Việt – Mỹ ngày càng xích lại gần nhau. Đây là giải thưởng dành cho những học giả có đóng góp quan trọng cho các lĩnh vực văn hóa, kinh tế và xã hội của Việt Nam nhân dịp 85 năm ngày mất của nhà cách mạng Phan Chu Trinh. Trao giải cho Kevin Bowen tại TP. Hồ Chí Minh hôm 24/3, đại diện Quỹ Văn hóa Phan Chu Trinh cho biết: “Đó là sự vinh danh văn hóa, vinh danh một con người và một tổ chức đã đem những giá trị văn hóa đích thực phục vụ cho những mục đích tốt đẹp nhất là hòa bình, hòa giải, tình yêu và hạnh phúc”.
Được biết, năm 2010, Giáo sư Kevin Bowen đã được hội Nhà văn Việt Nam trao tặng huy chương vì sự nghiệp văn hóa. Tại Mỹ, ông cũng đã được nhận nhiều giải thưởng, như giải của Quỹ hỗ trợ Quốc gia dành cho các tác phẩm nghệ thuật, Hội đồng văn hóa Masachusetts và giải thưởng Pushcart… Và Kevin Bowen vẫn đang tiếp tục con đường ông đã chọn nhằm góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa Việt – Mỹ, khắc phục hậu quả chiến tranh, giúp cho sự hòa hợp giữa hai nền văn hóa cách nhau nửa vòng trái đất.
Vũ Anh Tuấn
(Nguồn: http://nguonsang.com/?p=3974)
