Sau khi Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân ký Quyết định phê duyệt Đề án xây dựng hệ thống các Trường Trung học Phổ thông Chuyên, Hội Vật lý Việt Nam đã làm việc với lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo và cử một nhóm các Hội viên của Hội tham gia thực hiện một số công việc: tham gia soạn thảo chương trình giảng dạy vật lý, sưu tập các tài liệu giảng dạy học sinh năng khiếu vật lý một số nước có truyền thống đào tạo học sinh giỏi vật lý và soạn thảo các tài liệu giảng dạy, xây dựng Thư viện điện tử để đưa các tài liệu giảng dạy đó lên mạng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh các lớp chuyên vật lý trong cả nước truy cập và tham khảo, xây dựng phòng thực hành vậy lý cho học sinh trong một trường chuyên để làm mẫu cho các trường chuyên khác học tập, tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng giáo viên dạy các lớp chuyên vật lý.

Để đáp ứng tốt nhất yêu cầu của các trường, tôi đi thăm một loạt trường chuyên ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, từ Sơn La đến Huế. Trong các buổi làm việc với lãnh đạo và giáo viên các trường chuyên tôi phát hiện một điều rất bất ngờ: trong một số năm gần đây hầu hết các học sinh giỏi vật lý và hóa học trong các trường chuyên sau khi đoạt được các giải thưởng cao trong các kỳ thi Olympic đều không thi vào các ngành khoa học tự nhiên trong các trường đại học.

Do từ lâu đã không có học sinh giỏi thi vào học các ngành khoa học tự nhiên trong các trường đại học cho nên một số phòng thí nghiệm với các thiết bị hiện đại mới được xây dựng với vốn đầu tư lớn, có nơi lên đến trên mười triệu USD, đã không tuyển dụng được các nghiên cứu viên trẻ tuổi tài năng vào làm việc. Chính vì thế cho nên tôi mới lo sợ trước nguy cơ “tuyệt tự” của khoa học Việt Nam. Từ lúc tôi bắt đầu cuộc đời nghiên cứu khoa học của mình cách đây 55 năm, chưa bao giờ ở nước ta xảy ra tình trạng rất đáng buồn này.

Vậy thì, muốn ngăn chặn nguy cơ “tuyệt tự” của khoa học cần có những “chính sách đòn bẩy” nào thưa Giáo sư?

Thực hiện Nghị quyết đó, trong 5 năm thuộc nhiệm kỳ khóa VIII của Ban Chấp hành Trung ương ngân sách Nhà nước dành cho khoa học công nghệ đã tăng dần, đến cuối nhiệm kỳ đạt được đủ 2% tổng ngân sách Nhà nước.

Đồng thời với việc thực hiện các Nghị định của Chính phủ nhằm đổi mới cơ chế hoạt động và hệ thống tổ chức khoa học công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thực hiện một số chủ trương nhằm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học: tổ chức Chương trình nghiên cứu cơ bản về Khoa học tự nhiên, thành lập Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia NAFOSTED tài trợ khá cao theo cơ chế “khoán sản phẩm” cho các đề tài nghiên cứu cơ bản đạt tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo cho các nhà khoa học chủ chốt của các đề tài đó có thu nhập cao hơn mức lương chính nhiều lần, gần đây lại mở ra thêm cơ chế cấp kinh phí cao cho các đề tài “Nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng” bổ sung cho cơ chế của NAFOSTED nhằm thúc đẩy việc phát triển công nghệ cao trên cơ sở trình độ quốc tế về khoa học cơ bản.

Tôi rất mừng nhận thấy rằng với hai cơ chế “khoán sản phẩm khoa học” nói trên, các cán bộ khoa học chủ chốt tham gia các đề tài theo hai cơ chế đó có thu nhập đủ để an tâm làm khoa học. Đó thực sự là hai bước đột phá hết sức quan trọng trong việc đổi mới cơ chế quản lý khoa học.

Thưa Giáo sư, đúng là hai cơ chế “khoán sản phẩm khoa học” là một “điểm tựa’ quan trọng nhưng không phải cán bộ khoa học nào, nhất là cán bộ trẻ, có thể len chân vào để tận dụng được lợi thế của “diểm tựa” đó, cho nên họ vẫn không có cuộc sống bảo đảm  thì khó  mà yên tâm theo đuổi cái “nghiệp” khoa học.

Các chủ trương, chính sách nói trên đã có hiệu quả rõ rệt và rất cần thiết, song vẫn còn thiếu một chính sách quan trọng nữa nhằm đảm bảo cho những nghiên cứu viên trẻ tuổi trong các viện và trung tâm nghiên cứu cũng như các giảng viên trẻ tuổi các ngành khoa học trong các trường đại học chưa đủ năng lực nhận “khoán” với Bộ Khoa học và Công nghệ nhưng có triển vọng trong khoa học và say sưa nghiên cứu cũng có thu nhập đủ sống để an tâm nghiên cứu, học tập, rèn luyện trở thành nhà khoa học tài năng. Học sinh trung học sẽ nhìn thấy tấm gương các anh chị trẻ tuổi say mê khoa học đó và đi theo.

Nếu hàng năm vẫn tiếp tục có các học sinh giỏi được tuyển vào học các ngành khoa học trong các trường đại học, một số trường đại học (dù là ít trường) vẫn tiếp tục đào tạo được các cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ về khoa học đạt chất lượng cao, thì không sợ rằng nền khoa học có nguy cơ “tuyệt tự” nữa. Nhưng chúng ta không thể chỉ giữ cho nền khoa học không bị “tuyệt tự”, mà còn phải làm cho khoa học Việt Nam phát triển nhanh, ít nhất là tiến tới sánh vai được với các nước tiên tiến trong khu vực trong một tương lai không xa. Mục đích cao cả đó không những đòi hỏi Nhà nước và các cơ quan quản lý phải cương quyết thực hiện một loạt các chủ trương, chính sách đòn bảy vừa được trình bày ở trên, mà còn đòi hỏi sự đồng lòng nhất trí và quyết tâm nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu của giới khoa học, nhất là của những nhà khoa học hàng đầu mỗi ngành.

Xin chân thành cảm ơn Giáo sư.

Thao Lâm (thực hiện)

By Mike Ives - scidev.net

Scientists find US$200 a month is not enough to support a family

Flickr/ILRI

Will Vietnam’s science stipends be enough to keep scientists at home or will corruption, entrenched hierarchies and poor facilities prevail, asks Mike Ives?

[HANOI] When Pham Van Cuong returned to Vietnam in 2004 after earning a PhD in Japan, he was happy to get his job back at Hanoi University of Agriculture. The only problem? His monthly US$200 salary (the countrywide average for Vietnamese scientists) was not enough to support his family.

Like his colleagues, he began supplementing his basic salary with consultancy projects and additional teaching. But, while that extra work helped pay his bills, he says it also encroached upon valuable research time.

Seven years later, Cuong now earns an extra monthly US$300 research stipend from Vietnam’s National Foundation for Science and Technology Development (NAFOSTED), a two-year-old government agency that has spent US$33 million investing in research since 2009. Its stipulation is that researchers publish in international journals.

The young agency is trying to reward talented Vietnamese researchers and encourage them to conduct world-class research in Vietnam rather than in countries with more advanced research facilities. But corruption and a deeply embedded hierarchy within Vietnamese universities, as well as limited funding, could prevent this effort from significantly reforming Vietnam’s science sector.

A few hundred extra

Cuong is one of about 2,000 Vietnamese scientists who have received NAFOSTED stipends since 2009, says Phan Hong Son, the new foundation’s executive director. Together, they represent about six per cent of all full-time scientists in Vietnam. Average monthly stipends begin at US$150, says Son, and approximately 400 of the 2,000 scientists are ‘principal investigators’ whose monthly stipends can reach US$800.

Cuong told SciDev.Net that his NAFOSTED stipend, along with a separate grant, takes his monthly salary to US$700, and makes him more professionally productive and financially secure.

“Vietnamese scientists are very happy about what we’re doing,” says Son. They are grateful for the financial security and recognise the increased contribution to international science, he says.

Universities have a long history in Vietnam, with the first created in 1070

Flickr/ILRI

Is increasing the funding enough?

But simply increasing funding will not fix endemic problems in Vietnam’s research environment, says Eren Zink, an American PhD candidate in the Department of Cultural Anthropology and Ethnology at Uppsala University in Sweden, who studies the politics of science in Vietnam.

Zink says that powerful hierarchies within university departments constrain younger scientists from pursuing ambitious research projects.

Younger Vietnamese scientists are often more qualified to win internationally oriented research grants, says Zink, who has interviewed about 40 Vietnamese scientists for his doctoral dissertation. But in Vietnam, ”it’s not acceptable for very junior people to earn more than their senior colleagues”, so older scientists discourage younger colleagues from building research teams based upon scientific competence.

Younger researchers submit to the pressure “because it is necessary if they wish to keep their job and support their family”, Zink told SciDev.Net, adding that most Vietnamese researchers work at universities not for money but for the ”stamp of legitimacy” that academic affiliation conveys to prospective international donors, as well as the possibility that their supervisors will send them abroad for training.

Phan Hong Son agrees in part, but says that Vietnam’s new science foundation, which was modelled on the Swiss National Science Foundation, aims to help young researchers break into such hierarchies and conduct research in Vietnam rather than seek higher salaries and better-quality research facilities abroad.

“Before, it was very hard for young scientists, even if they were smart, [to get research funding in Vietnam],” Son told SciDev.Net during an interview in his Hanoi office. ”But now it’s different because NAFOSTED is equal opportunity: we’re interested in the scientific quality of proposals and the ability of the applicants,” he says.

But Zink remains sceptical, telling SciDev.Net that funding awarded on the basis of merit is likely to  be redirected within the “social and kinship networks” of Vietnamese universities. Vietnam’s research environment is corrupt, he says, reporting that Vietnamese scientists say they are expected to return a large part of their research grants through unofficial payments within these networks — typically up to 30 per cent.

The civil servant culture

NAFOSTED comes at the end of a four-year lobbying process started by Hoang Van Phong, the minister at Vietnam’s Ministry of Science and Technology. Phong’s initial 2006 proposal, to raise domestic scientists’monthly salaries to US$1,000, was too controversial within government circles, Son recalled, because other agencies did not think scientists, as civil servants, deserved special treatment.

Why should scientists be paid more than other civil servants?

Flickr/Asian Development Bank

In 2008, Vietnam’s Ministry of Education and Training requested US$4 million from the Department of Science, Education, Culture and Social Affairs to kick-start a proposed US$80 million programme designed to lure expatriate Vietnamese scientists home. But this failed too. According to Son, the programme was just as controversial as the 2006 proposal because scientists, as government employees, would normally have their salaries set according to seniority and rank by Vietnam’s Ministry of Internal Affairs or Ministry of Finance.

Empowering scientists in South-East Asia

Neighbouring China has had more success in bringing researchers home. Government programmes brought more than 4,000 scientists back between 1994 and 2009. China last year announced a plan to give returning scientists five-year start-up packages, including US$146,000 annual salaries and access to modern research equipment.

Vietnam’s science reforms are part of a regional trend to empower scientists in South-East Asia, says Jürg Pfister, secretary general of the Swiss Academy of Sciences, who was a consultant to the Vietnamese government on science reform between 2000 and 2007.

Pfister says that while South-East Asian countries have typically pursued a”top down” approach to scientific funding, leaders across the region have begun to grant scientists and science foundations more autonomy to set national research priorities.

“Many [South-East Asian] countries used to be developing countries with a weak scientific base and a vulnerable science environment and infrastructure,” Pfister says. “That’s started gradually to change; several of these countries have a less vulnerable scientific infrastructure than they did ten years ago.”

Vietnamese authorities have been “slow” to reform their science sector, says Pfister. ”But they were working from scratch.”

Son says NAFOSTED follows examples set by Malaysia and Thailand. Malaysia’s Science Fund gives domestic scientists up to US$900 in monthly research stipends for up to two years of research focused on communications, biotechnology and other fields. And, between 2007 and 2011, Thailand’s 18-year-old national research fund will have given US$45 million to Thai PhD candidates.

Yet even Vietnamese scientists with NAFOSTED stipends are not guaranteed a living wage in the medium or long term. Cuong says that, when his NAFOSTED grant ends, he may need to search for short-term consulting or teaching work in order to make ends meet.

Lucky few

And clearly not everybody can benefit from the NAFOSTED scheme, even in the short term. This year’s NAFOSTED budget was US$20 million — just four per cent of Vietnam’s total US$500 million science budget.

Hanoi Medical University. It is hard even to make time for research.

Flickr/E8Club

The majority of scientists are still struggling even to find time for research, says Phuong Nguyen, Vietnam country director at the Vietnam Education Foundation, which promotes educational exchanges between Vietnam and the United States.

“Salary is the main issue that prohibits faculty from devoting themselves to research, because they have to moonlight a lot to earn a living,” she says. Some private institutions in Vietnam pay more viable salaries than the government does,”but the effort varies from institution to institution”.

Hoang Tung, a biotechnology professor at Vietnam National University, Ho Chi Minh City, claims that his university’s salary policy, which pays professors with master’s degrees US$500 and those with PhDs US$1,000 per month, is unique in Vietnam.

Bureaucracy and infrastructure

In addition to low salaries, bureaucracy and infrastructure also cause problems. ”[Vietnamese] scientists probably spend at least 50 per cent of their time dealing with paperwork, thus their productivity is low and very soon the scientists lose interest [in research] simply because they are too tired,” says Tung.

And Cuong points out that some of his friends at other Vietnamese universities are not even qualified to apply for NAFOSTED research stipends because their laboratories cannot support international-quality research.

But Son is looking ahead. NAFOSTED’s success will be judged on how many young scientists it helps and how many publications in international journals it has supported. International publications have doubled in number since the beginning of the scheme, he says.

And, while the foundation has only limited funds for equipment, it is planning to launch a funding stream to create centres of excellence. These will have more scope for investing in infrastructure.